Базалық мөлшерлеме төмендеді: бұл несие мен депозитке қалай әсер етеді?

Ұлттық Банктің мәліметінше, Қазақстандағы жылдық инфляция тоғыз ай қатарынан төмендеп келеді. Оның деңгейі мамырдағы 10,4%-дан маусымда 10,3%-ға дейін баяулаған. Азық-түлік инфляциясы 10,7%-дан 10,4%-ға дейін төмендесе, азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,7% деңгейінде сақталды.

Базалық мөлшерлеме дегеніміз не?

Базалық мөлшерлеме – Ұлттық Банктің елдегі ақша құнын реттеуге арналған негізгі құралдарының бірі. Ол банктердің депозиттер мен несиелер бойынша белгілейтін пайыздық мөлшерлемелеріне, сондай-ақ инфляция мен экономикалық белсенділікке ықпал етеді.

Мөлшерлеме көтерілген кезде экономикадағы қарыз қаражат қымбаттайды. Ал төмендеген жағдайда банктердің қаржы тарту құны біртіндеп азайып, несие шарттарын жеңілдетуге мүмкіндік пайда болуы мүмкін.

Депозиттердің табыстылығы төмендей ме?

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі депозиттер бойынша ұсынылатын сыйақы мөлшеріне әсер етуі ықтимал. Екінші деңгейлі банктер нарықтағы жағдайды ескере отырып, жаңа салымдар бойынша пайыздық мөлшерлемелерді біртіндеп қайта қарауы мүмкін.

Алайда депозит мөлшерлемелері бірден төмендемейді. Әр банк шешімді өзінің қаржы саясатына, салым мерзіміне және нарықтағы бәсекеге байланысты қабылдайды. Қолданыстағы депозиттің табыстылығы да келісімшарт талаптарына сәйкес сақталуы мүмкін.

Несиелер арзандай ма?

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі несие пайыздарының азаюына алғышарт қалыптастырады. Бұл әсіресе бизнеске берілетін қарыздарға, ипотекалық және басқа да банктік өнімдерге әсер етуі мүмкін.

Дегенмен несие мөлшерлемесі тек базалық мөлшерлемеге тәуелді емес. Оған қарыз алушының төлем қабілеті, кредиттік тарихы, кепіл мүлкі, банктің шығындары мен тәуекел деңгейі де ықпал етеді. Сондықтан несиелердің бірден және бірдей көлемде арзандауы міндетті емес.

Инфляция мен теңге бағамына қандай ықпалы бар?

Арзан несие халық пен бизнестің шығынын арттырып, экономикадағы сұранысты күшейтуі мүмкін. Егер тауарлар мен қызметтер ұсынысы сұранысқа сәйкес өспесе, бұл бағаның қайта көтерілуіне әсер етуі ықтимал.

Сонымен қатар теңгелік депозиттердің табыстылығы төмендеген жағдайда шетел валютасына сұраныс артуы мүмкін. Мұндай өзгеріс теңге бағамына қосымша қысым түсіреді. Осыған байланысты Ұлттық Банк ақша-кредит шарттарының ұстамды қатаң деңгейін сақтауды жалғастыратынын хабарлады.

Экономикалық өсім сақталып отыр

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,1%-ға өсті. Тау-кен өндіру саласын есепке алмағанда, экономикалық өсім шамамен 5,3%-ды құрады. Құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік салаларында жоғары көрсеткіштер сақталған.

Ұлттық Банк алдағы шешімдер инфляцияның нақты динамикасына, тарифтерге, сыртқы нарықтағы жағдайға және ішкі сұранысқа байланысты қабылданатынын атап өтті.

Базалық мөлшерлеме бойынша келесі жоспарлы шешім 2026 жылғы 4 қыркүйекте Астана уақытымен сағат 12:00-де жарияланады.